uit: Aa, A, van der : Aardrijkskundig
Woordenboek der Nederlanden. 14 delen, Gorinchem, 1839-1851
gemeente Uithuizermeeden
gemeente
in Hunsingo,
provincie Groningen, arrondissement Appingedam, kanton Onderdendam
(1 k. d., 6 m.k., 4 s.d.); palende Noordelijk aan de Wadden, 0ostelijk aan de
Eems, Zuidelijk aan Bierum, 't Zandt en Kantens, Westelijk aan Uithuizen.
Deze gemeente bevat de dorpen Uithuizermeeden, 0ldenzijl en
0osternieland, benevens de gehuchten het Oude-Schip en de Roode- School, de b. de Hoorn-
en den Oostpolder, beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 4282
bund. 87 v. r. 98 v. elI., waaronder 4236 bund. 87 v. r. 18 v. eII. belastbaar land; telt 490
huizen, bewoond door 525 huisgezinnen,
uitmakende eene bevolking van ruim 2400 inw., die meest hun bestaan vinden in
landbouw en veeteelt. De bodem is hier meestal zavelachtig tot op de hoogte van
2 à 3 palm., waarna men op leemzand komt; doch op 1/4 uur afstands van
den dijk wordt hij , ter breedte van 10 min. gaans , kleiachig. Men beeft er
3 pel- en korenmolens en 2 houtstekken.
De Hervormden, die er 2090 in getal zijn, onder welke 300
Ledematen, maken de gemeente van Uithuizermeeden-Binnendijks, Uithuizermeeden-Buitendijks en
Oldenzijl-en-Oosternieland uit.
De Christelijk Afgescheidenen, welke er 350 in getal zijn,
onder welks ruim 40 Ledematen, maken eene gemeente uit, die in het jaar 1841
erkend is, en tot eersten Leeraar gehad heeft Hendrik Joffers, welke opgevolgd is
door Harm Poelman die er nog staat.
De Doopsgezinden, die hier ruim 60 in getal zijn, worden tot
de gemeente van Uithuizen gerekend. De R. K., van welke men er 120 telt,
behooren tot de statie van Uithuizen.
Men heeft in deze gemeente vijf scholen, aIs: ééne te
Uithuizermeeden-Binnendijks, ééne te Uithuizermeeden-Buitendijks,
genaamd de Roode-School, ééne aan 't Oude-Schip, ééne te Oldenzijl en ééne
te Oosternieland, welke gezamenlijk gemiddeld door een getal van 500 leerlingen
bezocht worden.
dorp Uithuizermeeden
Het dorp Uithuizermeeden of Uithuistermeeden ligt 2 1/2 u
NW van Appingedam en 3 1/2 u N0 van Onderdendam. Men telt er,
in de kom van het dorp 104 huizen en 720 inwoners en met de daartoe beboorende gehuchten
het Oude-Schip, de Roode-Scbool, en den Oostpolder, 404 huizen en 2340 inwoners
Dit dorp behoorde voorbeen onder Uithuizen en is als
het ware eene uitbreiding aan de oostzijde van dat dorp, doch is, reeds sedert
onheugelijke tijden, zoo in het burgerlijke als in het kerkelijke, uitwijzens
brieven van 1370, 1377 en 1380, daarvan afgescbeiden.
De Hervormden, die te Uithuizermeeden 1840 in getal zijn,
onder welke 240 Ledematen, maakten vroeger slechts ééne gemeente uit, welke tot
eersten Leeraar gehad heeft Ludolfus Koorenpoort, voorbeen R. K. Pastoor, die er in
1595 stond en in 1596 werd afgezet. Doch in bet jaar
1847 werd het oostelijke gedeelte van dit dorp kerkelijk van het westelijke gescheiden,
zoodat er twee kerkelijke gemeenten ontstonden, Uithuizermeeden-binnendijks en
Uithuizermeeden-Buitendijks genaamd.
De oude kerk, doch thans die van Uithuizermeeden-Binnendijks, welke in 1708 een8
fraaije kruiskerk is geworden, is met een goed orgel
en met eenen sierlijken, in 1717 gebouwden, 48 elI. hoogen toren voorzien, die
hol en luchtig gebouwd is. In deze kerk heeft men het praalgraf van den verdienstelijken
Edelman Rudolf Huinga, die, naar men meent, zeer mildadig was,
en het eerste orgel aan de kerk geschonken heeft. Hij woonde op Ungersma en
overleed in 1574 zonder kinderen na te laten. Zijne tombe is van Bentheimersteen
waarop een geharnast Ridder ligt, met eenen leeuw in rustende houding aan zijne
voeten. Op den voorrand staat :
De E. Jr. RODOLF HUINGA OP UNGERSMA OBIT XIX Apr. CICDDLXXIV,
NASCENDO MORIMUR
d.i. De E.Jr. Rodolf Huinga op Ungersma overleed den
19ApriI1574, Geboren wordende stierven wij
Op de tombe zelf leest men :
Ut
manus artificis saxo superinduit arte
Humani
formam corporis egregiam
Non aliter Deus
omnipotens et rector Olympi,
Massae animam jungit corporeae aetheream.
Et quando aeternae mentis divina voluntas
Sic
jubet, horum iterum dissociatur amor
Atque ut de terra mortalia corpora nata
Sunt ita
rursus in hanc so/vitur omnis homo.
(d. i., volgens de vertaling van den geletterden Predikant
Johannes Jacobus Damsté, die reeds sedert een reeks van jaren te
Uithuizermeeden , in 's Heeren wijngaard werkzaam is:
Gelijk des kunstenaars hand weet, uit den ruwen zerk,
Met smaak, aan 't menschlijk beeld een' schoonen vorm te geven,
Zoo paart d' Almagtig, verbeven boven 't zwerk,
Met 't lichaam eene ziel, bestemd voor heler leven.
En dit onzigtbaar snoer, 't welk beiden saam verbindt,
Wordt eens weer losgerukt, op 't hoog bevel des Heeren,
Gelijk de sterveling in 't stof zijn oorsprong vindt,
Zóó zal zijn lichaam ook tot
d'aarde wederkeren).
Bij het opschonen van de kerk, in 1610, werd deze tombe van
het midden van het koor naar den zuidermuur van het koor verplaatst, en zijn
grafzerk gelegd onder den toren, waar hij nog ligt, evenals die van de, mede op
het koor begravene, Juffer Ode Huinge, overleden in 1562, waarop men leest:
Mons Ultima Linea Berum
(d.i. de dood is de eindpaal van alle dingen)
Boven de torendeur vindt men het volgende opschrift
Men heefl. hier drie dijken, namelijk den ° u de nd ij k
.den M i d- deldijk en den Polderdijk van den Ooslpolder. Men vindl er nog tweo.
in 1717, gespoeldo kolken. waarvan do eeno den naam van Eilt.gat en de andere
dien,van Ate.kolk draagt. Eene der twee walerlos.ingen begint 1 u. ten 0. van de
kerk, en loopl verder "We,twaarl. laoGs de Grenzen van bel Oosternieland en
0Iden.ijl. lang. Zandewe.r en Uilbuizen. naar beL Uitbuizer-trekdiep; de andere
lanG.
de Tjarijt ooslwaarl. \Zie dat woord).
Bij den gedueblen walervloed van 1717 .ijn hier weggespoeld
~8 h.
en verdronken 208 menschon, 729; runderen, 193 paarden, 61
var-
ken. en 2805 .ebapen.
n.t wapen dezer gem. beslaat in eene Meermin.
UITHUIZERMEEDEN (HET DUKREGT-V AN-) ,
dijkregl in Hun-
.ingo, prov. Gronitrgen. beLwelk zich uiLslrekt over
2329 bund. Dil dijkregl wordl be.luurd door vier DijkreGter..
UITHUIZERMEEDEN-BINNEND1JKS,
daloudere gedeelte van Uit-
huizer,needen, in Huh.ingo 1 prov. Gronitrgen,
helwelk gelegen i. bin- nen den Oudendijk. Hel beval 184 h. en 1160
inw.
Do nerv., die er !J1iS in gelal zijn. onder welke 190
Ledemalen , maken. sederl 1847, eene afzonderlijke gem. niL, welke lol de klas..
..an J11iddelslum, ring van Uilhuizermeeden beboorl en, in Zoo
ver, lot eerslen l'redikanl beerl Joa...es J.COBIJ. D..STt, die reed. .ederL het
jaar 1799 ta UithuizermeeJen slond en Iban. nog Ie Uilh.,i;trmeeden-
Binnendijk. bel Evangelie verkondigt. nel primairo eollaliereGl wordt
hier nilgeoefend cJoor bel bni. R...a...
In diL gedeelle slaat de kerk, welke vroeGer voor do beide
gemcen-
ten diende. De .eboal teIL 1iSO I..rlingen.
UITHUIZERMEEDEN-BUITEND1JKS 1 dal nienwe Gedeelle 'fan heL
d. U,'lhuizermeeden, in Hun.ingo. prov. Groningen,
belwelk builen den, in 1707 , doorgebrokenen Oudendijk lelll en waarloc ook
een Ge- deelle van den 00.L-polder beboorL. Men lelL er 206 b. eu 1240 inw. ,
die meesL bun beslaan vinden in den landbouw.
De Herv" die er 92~ in gelalzijn , onder welke
ongeveer lSO Lede- Inalen , beboorden in 1846 tot de Gcm. ..an Uithuizermeeden
.doeb zijn toen daarvan gescheiden en maken sederl eene afzonderlijke
kerkclijk.o gemeenle, welk.e lol de klas.. van ,Widdelsl.'m 1 rinG van Oilhuizermee-
den beboort , en toen toL eigen Leeraar bek.warn
Eozo To~~.s, .die er den 3 Januarij 1847 beve.liGd werd en er noG staal. ook
bier wordt bet primaire eollalio regL door beL bui. R..sa.. uitG~oefend. De kerk
. die, even als de paslorie , in 1846. aan den I\alsweg gebou"d is, .laat
bijna 1t n. van de kerk van Uilbuizermeed.n-Binnendijks. Zij werd den 18 October
1846 inGewijd en is een nel Gebouw, meL eenen kleinen toren, docb zander
orG"I.
Men heefl er twee .cbolen, die gemiddeld door ruim 200
leerlinlJen
Ibezocht
worden. UITHU~ZER POLDER (DE), pold. in H.rnsing" , prov. Grotringen
, arr. Applngedl'm, kant. Onderdendam, gem. Uilhuizen; palende
N. aan de Wadden, 0. a au den Oost-polder, Z. aan Uilbuizer-Uilerdijk ,
, W. aan den Noord-polder.
Deze pold. is in het jaar 182i inGedijkL, De dijk is lanG
7090 elI. en 4.7 eli. bo'en vol zee, beefl2 elI. kruin, 4! el!. builen- en 2t
el! binnendorsering. Dit werk werd aanbestecd voor eene som van 89,70( gnldeu
.terwijl daar en boven voor het aans'uilen I\an den Noord-pol der opdijk 11,000
Gulden mo..l betaald worden. Mcn rekent. da
