uit: Aa, A, van der : Aardrijkskundig
Woordenboek der Nederlanden. 14 delen, Gorinchem, 1839-1851
gemeente Noorddijk
Gemeente in het Gooregt, provincie Groningen,
arrondissement en kanton Groningen (2k. d., 2m. k., 1 s. d.); palende Noordelijk
aan de gemeenten Adorp en Bedum, Oostelijk aan
de gemeente Ten Boer, Zuidelijk aan de gemeente Haren en Westelijk aan de
gemeente Groningen.
Deze gemeente bevat de dorpen Noorddijk, Middelbert en Engelbert,
benevens de gehuchten Oosterhoogebrug, Ruischerbrug en Selwert, almede een
gedeelte van de geh. Noorderhoogebrug en Euvelgunne. Zij beslaat, volgens het
kadaster, eene oppervlakle van 2473 bund. 68 v. r. 53 v. ell., waaronder 2438
bund. 96 v.r. 88 v. elI. belastbaar land. Men telt er 167 huizen, bewoond door 192
huisgezinnen, uitmakende eene bevolking van ruim 1080 inwoners. De bodem, bestaande
uit
zand, zavel, klei en knik, wordt, in het noordelijke gedeelte meerendeels geweid en
gehooid en gedeeltelijk tot den bouw van haver en andere
zomervruchten, doch ook somtijds tot den winterbouw gebruikt. Langs den puinweg en op
de hoogte vindt men van tien tot vier voeten klei, daar bouwt men haver en men heeft er
goede weilanden, vooral langs het Noorddijkster-maar, doch naar den kant van de Harkstede,
namelijk onder Engelbert, de
Laagte genoemd, heeft men onder eene korst van tuinaarde, gedeeltelijk goeden veengrond van vier tot elf voeten diepte. Daarin
baggert men gedurende vijftig jaren, doch thans minder sterk, omdat deze landen ten
dele in waterplassen veranderd zijn. Naar den kant van Euvelgunne wordt de
bodem hooger en meer kleiachtig. Op de Euvelgunne zelve heeft men de heerlijkste kleilanden,
welker vruchtbaarheid mede een gevolg
is der vroegere overstoomingen van het met slib bezwangerde, Hunsewater.
De Hervormden, die er 1030 in getal zijn, maken de
drie gemeenten Noorddijk, Middelbert en Engelbert uit. De Doopsgezinden, welke men er zeer
weinig aantreft, behooren tot de gemeente van Groningen. De Evang. Luth., die er 4 in
getal zijn, worden tot de gemeente van Groningen gerekend. De R.K., van welke
men er 50 aantreft, behooren gedeeltelijk tot de statie van Groningen, en
gedeeltelijk tot die van Kleine-meer.
Men heeft in deze gemeente vier scholen, als: ééne te
Noorddijk, ééne te Middelbert, ééne te Engelbert en ééne op de Euvelgunne, welke
gezamenlijk door een getal van 140 leerlingen bezocht
worden.
het dorp Noorddijk
Het dorp Noorddijk ligt 1 uur N.0. van Groningen, op de grenzen van Hunzingo en
Fivelgo, aan de oostzijde van het Boterdiep en aan de
Noordzijde van bet Damsterdiep. Men telt er in de kom van het dorp 33 huizen en
ruim
210 inw., en met de daartoe behoorende gehuchten Ruiscberbrug, Oosterhoogebrug,
Euvelgunne, Selwert en een gedeelte van Noorder-hoogebrug 75 huizen en ruim 460
inwoners.
De Hervormden, die er 450 in getal zijn, onder welken 80 ledenmaten, maken eene
gemeente uit, welke tot de klassis van Groningen,
ring van het Hoogezand, behoort. De eerste, die in deze gemeente het
leeraarsambt heeft waargenomen, is geweest Johannes Meijer, die er
in het jaar 1594 stond, en in het jaar 1612 vervangen werd door Wilhelmus
Walraven. Onder de later hier gestaan hebbende Predikanten, verdienen melding
de Taalkundige Lambertus van Bolhuis, die in 1767 herwaarts kwam, en in 1772
naar Oostwold vertrok, en de Nederduitsche Dichter Antonius Driessen,
die er in 1808 overleed, na er sedert het jaar 1777 te hebben gestaan. De
kerk is een zindelijk gebouw, met fraai beschilderde glazen en eenen zwaren
toren, waaronder de ingang van de kerk is. Deze toren is in 1844 aanzienlijk
hersteld. De kerk heeft geen orgel. Boven de deur vindt men dit opschrift: Anno
1649 den 19 Mei is de eerste steen gelegd door Juffer Anna Maria Ulger.
Het heerenhuis Zorgwijk versiert dit dorp, doch ligt er westelijk,
ver af. Het huis Meijema is gesloopt.
Men ontmoette hier eertijds het geslacht van ULGERS, waarvan
sommigen met name vermeld worden in het vonnis van den bloedraad te Brussel, in
1570
tegen onderscheidene Ommelanders geveld. Daarin de gebroeders Ditmar en Herman ULGERS
beschuIdigd, dat
zij zich in dienst van LODEWIJK, Graaf van Nassau, gesteld en de wapenen
tegen deze landen opgevat hebben. Hunne namen, nevens dien
van moeder en eenen anderen naastbestaande, vindt men ook geteekend onder het verzoekschrift , door de vlugtelingen dezer
provincie daartegen in het zelfde jaar aan den Keizer en de Rijksvergadering te
Spiers, overgegeven.
Men ziet hier nog het oude , zeer versmalde bed der Hunse en
de dijken langs die rivier, welke doorliep van het Winschoterdiep, waar de Hunse
nog, van Drenthe afkomende, in dat diep valt, oostelijk om de stad heen, tot aan de
Koekoek
onder Selwerd , alwaar zeker riviertje nog onder den naam van het
Selwerderdiepje bekend is.
